गेहूँ की पैदावार बढ़ाने का ‘चमत्कारी’ फॉर्मूला: बालियां निकलने से पहले करें ये उपाय. गहू पीक सध्या देशातील विविध भागांत ५० ते ८० दिवसांच्या दरम्यान आहे. या टप्प्यावर पिकाची योग्य काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे असते कारण हेच दिवस गव्हाचे उत्पादन ठरवतात. गव्हाच्या बाल्या (ओंब्या) बाहेर पडण्यापूर्वी जर योग्य खतांचे नियोजन आणि फवारणी केली, तर दाण्यांची संख्या वाढते, दाणे टपोरे आणि चमकदार होतात. यामुळे प्रति हेक्टर ८० क्विंटलपर्यंत विक्रमी उत्पादन मिळवणे शक्य होते.
जर ५० ते ६० दिवसांचे पीक असूनही गव्हात पिवळेपणा दिसत असेल, तर जमिनीतून खत देण्यापेक्षा फवारणी करणे अधिक प्रभावी ठरते. यासाठी १ किलो युरिया, अर्धा किलो ३३% झिंक, १ किलो मॅग्नेशियम सल्फेट, अर्धा किलो मँगेनीज सल्फेट आणि अर्धा किलो फेरस सल्फेट यांचे मिश्रण १८०-२०० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. या ‘पॅट’ फॉर्म्युल्यामुळे पिकातील पोषक तत्वांची कमतरता भरून निघते आणि अवघ्या ४-५ दिवसांत पीक हिरवेगार होऊन जोमाने वाढू लागते.
ज्या गव्हाच्या जातींची उंची जास्त वाढते, जसे की DBW 303 किंवा 187, त्यांचे पीक ५०-५५ दिवसांचे असताना ‘लिओसिन’ (Lihocin) सारख्या प्लांट ग्रोथ रेग्युलेटरची फवारणी करणे गरजेचे आहे. यामुळे पिकाची नको असलेली उंची थांबते आणि खोड मजबूत होते. असे केल्याने पीक भविष्यात जोराच्या वाऱ्याने किंवा पावसामुळे जमिनीवर लोळत नाही. जर पीक जमिनीवर पडले तर उत्पादनात ३० ते ४० टक्क्यांपर्यंत घट होऊ शकते, त्यामुळे उंची नियंत्रण करणे फायदेशीर ठरते.
गहू पीक जेव्हा ‘गबोट’ अवस्थेत (बाल्या बाहेर येण्याच्या पूर्वस्थितीत) असते, तेव्हा जमिनीतून प्रति एकर १० ते १५ किलो कॅल्शियम नायट्रेट आणि त्यासोबत थोडे युरिया द्यावे. कॅल्शियममुळे पिकाला मजबूती मिळते. याच वेळी वरून ‘NPK 0:52:34’ ची फवारणी करावी. यामध्ये असलेल्या फॉस्फरसमुळे मुळे आणि बाल्यांचा विकास होतो, तर पोटॅशमुळे दाणे भरण्याची प्रक्रिया सुधारते आणि प्रतिकूल हवामानापासून (जास्त थंडी किंवा उष्ण हवा) पिकाचे संरक्षण होते.
थोडक्यात सांगायचे तर, ५० ते ८० दिवसांच्या या कालावधीत केलेले हे साधे पण शास्त्रीय उपाय गव्हाच्या उत्पादनात मैलाचा दगड ठरू शकतात. शेतकऱ्यांनी पिकाची अवस्था पाहून योग्य वेळी ही खते आणि फवारणी दिल्यास दाण्यांची गुणवत्ता सुधारते आणि उत्पादनात मोठी वाढ होते.
